Στις καπιταλιστικές επιχειρήσεις οι εργαζόμενοι δεν πληρώνονται ολόκληρη την αξία των εμπορευμάτων που παράγουν. Πληρώνονται μόνο ένα μέρος της εργασίας τους, ενώ το υπόλοιπο είναι απλήρωτη εργασία. Η απλήρωτη αυτή εργασία παράγει την υπεραξία, δηλαδή το μέρος της αξίας του εμπορεύματος, που “κλέβει” ο καπιταλιστής από τους εργαζόμενους.

Η υπεραξία εμφανίζεται με τη μορφή του κέρδους. Η ιδιοποίηση της υπεραξίας, δηλαδή το κυνήγι του κέρδους από τον καπιταλιστή, είναι ο βασικός οικονομικός νόμος του καπιταλισμού.

Υπάρχουν δύο είδη υπεραξίας, η απόλυτη και η σχετική .

Η απόλυτη υπεραξία βγαίνει από την παράταση της εργάσιμης ημέρας. Δημιουργείται όταν ο καπιταλιστής αναγκάζει τους εργαζόμενους με διάφορους τρόπους να δουλεύουν περισσότερες ώρες και ιδιοποιείται την υπεραξία που παράγουν αυτές τις ώρες..

Η σχετική υπεραξία έχει άμεση σχέση με την αύξηση της παραγωγικότητας, όταν δηλαδή α αναγκαίος χρόνος για την παραγωγή ενός εμπορεύματος μειώνεται και η εργάσιμη ημέρα δε μειώνεται αντίστοιχα αλλά παραμένει η ίδια. Η χρησιμοποίηση νέων μεθόδων παραγωγής, νέων εργαλείων και μηχανημάτων, ρομπότ, ηλεκτρονικών υπολογιστών και άλλων μέσων παραγωγής μειώνει τον χρόνο εργασίας που απαιτείται για την παραγωγή εμπορευμάτων. Ο καπιταλιστής ενώ μειώνεται ο αναγκαίος χρόνος παραγωγής δεν μειώνει αντίστοιχα την εργάσιμη ημέρα των εργαζομένων. Στον πρόσθετο αυτό χρόνο οι εργαζόμενοι παράγουν τη σχετική υπεραξία, που ιδιοποιείται ο καπιταλιστής.