Print

        Πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, όταν η κοινωνία άρχισε να χωρίζεται σε τάξεις, οι σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους έγιναν ανισότιμες. Η άρχουσα τάξη σε κάθε εποχή προσπαθώντας να κρατήσει στην ιδιοκτησία της τα μέσα παραγωγής καταπίεζε τις υπόλοιπες τάξεις με αποτέλεσμα οι ανθρώπινες σχέσεις να γίνονται όλο και πιο άδικες, όλο και πιο απάνθρωπες. Η επίλυση της κοινωνικής αδικίας

umanismos ImgFR

και η διαμόρφωση ενός πιο ανθρώπινου κόσμου αποτελούσε διαρκώς βασικό κοινωνικό πρόβλημα, που αναζητούσε τη λύση του μέσα από θρησκευτικά δόγματα και φιλοσοφικές προσεγγίσεις.

        Με την εμφάνιση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής εκδηλώθηκε στην Ιταλία το 13ο-140 αιώνα ένα πνευματικό κίνημα, ο ουμανισμός, που ερχόταν σε ρήξη με το θεοφοβικό μοντέλο που επικρατούσε έως τότε και συνιστούσε έναν ουσιαστικό τρόπο εξανθρωπισμού των κοινωνικών σχέσεων.

Ο ουμανισμός ενίσχυσε την κοσμική σκέψη και συνείδηση, τη μη θρησκευτική τέχνη, την επιστήμη και ήρθε σε αντίθεση με τη θρησκεία, που θεωρούσε ότι ο άνθρωπος είναι πριν απ΄ όλα πνευματικό ον, που επικοινωνεί με το Θεό μέσω της πίστης του και δικαιώνεται γι αυτό μετά θάνατο. Πρόβαλε τα αισθησιακά αιτήματα του ανθρώπου και ζήτησε την πραγμάτωσή τους σ αυτό τον κόσμο. Ως απόρροια της αντίληψης της “εκκοσμίκευσης” και της άρνησης της κυριαρχίας της θρησκείας σ΄ όλες τις πτυχές της κοινωνικής και πνευματικής ζωής δημιουργήθηκε το ιδανικό της οικοδόμησης της ανθρώπινης κοινωνίας με βάση τον ορθό λόγο, το ανθρώπινο λογικό.

        Οι διανοούμενοι της Αναγέννησης αντέταξαν τον Ουμανισμό στη θρησκεία. Ο Δάντης, ο Βοκάκιος, ο Ντα Βίντσι, ο Θερβάντες κ.ά. είναι από τους πιο σημαντικούς ουμανιστές που αρνούνται την αμαρτωλή φύση του ανθρώπου και θεωρούν τις ανθρώπινες σχέσεις φυσιολογικές και αναγκαίες.

        Το 19ο αιώνα ο Μαρξ απέδειξε, ότι οι αισθησιακές ανάγκες όχι μόνο είναι φυσιολογικές αλλά αποτελούν προϊόν της υλικής παραγωγής. Η αλλοτρίωση του ανθρώπου από τον εαυτό του και τους άλλους ανθρώπους, που προέκυψε από τον καταμερισμό της εργασίας, από την κυριαρχία της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και στις καπιταλιστικές συνθήκες, αποτελεί τη βασική αιτία έλλειψης Ουμανισμού. Η διαμόρφωση ανθρωπίνων σχέσεων δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, όσο οι σχέσεις παραγωγής παραμένουν καπιταλιστικές, όσο δηλαδή διαρκεί ο παραλογισμός της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

        Σήμερα έχουν ήδη ωριμάσει οι υλικές προϋποθέσεις για το πέρασμα στο σοσιαλιστικό τρόπο παραγωγής, που βάζει τέρμα στην εκμετάλλευση και την καταπίεση. Μέσα σ αυτό το σύστημα παραγωγής κάθε άνθρωπος δεν θα είναι μέλος μιας τάξης αλλά εκπρόσωπος όλης της κοινωνίας και θα μετατραπεί για το συνάνθρωπό του από μέσο σε αυτοσκοπό.

        Η κοινωνική απαίτηση για τη διαμόρφωση ενός ολόπλευρα ολοκληρωμένου ανθρώπου με πλούσια αισθήματα και προοδευτικές αντιλήψεις δεν είναι όμως δυνατή παρά μόνο στη βάση των κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής, δηλαδή όταν ο καθένας θα αμείβεται σύμφωνα με τις ανάγκες του και θα προσφέρει σύμφωνα με τις ικανότητες του. Αυτός σύμφωνα με το Μαρξ, είναι ο "πρακτικός" ο "θετικός" ουμανισμός.