Print
Category: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Όλοι λίγο ως πολύ θεωρούν τους εαυτούς τους “πρωτοπορία”. Οι “μνημονιακοί” επειδή οι οδυνηρές συνταγές τους κατάφεραν να σώσουν την Ελλάδα. Οι 'αντιμνημονιακοί” επειδή εκείνοι θα μπορούσαν να σώσουν την Ελλάδα με λιγότερες θυσίες. Κάποιος μάλιστα, σχολιάζοντας τη λέξη “πρωτοπορία” θεωρεί πως έχει τόσο πολύ εκφυλιστεί

που ο καθένας τελικά είναι... ότι δηλώσει. Οι Ταλιμπάν, λέει, θεωρούν τον εαυτό τους πρωτοπορία, επειδή πολεμούν τους Αμερικάνους, που επιτέθηκαν στην πατρίδα τους ενώ οι Αμερικάνοι θεωρούν πως αυτοί είναι πρωτοπορία επειδή αντιμετωπίζουν επιθετικά, ακόμη και προληπτικά την τρομοκρατία, την “εστία κάθε κακού”.

Οι κομμουνιστές επαναλαμβάνουν εδώ και δεκαετίες πως αυτοί είναι οι “μπροστάρηδες”, η παγκόσμια “πρωτοπορία”, επειδή αγωνίζονται με όπλο το μαρξισμό-λενινισμό για την απελευθέρωση του ανθρώπου από την εκμετάλλευση.. Και οι φασίστες όμως, που έχουν χρεωθεί 40 εκατομμύρια νεκρούς στο Β΄ παγκόσμιο Πόλεμο, θεωρούν τους εαυτούς τους πρωτοπορία διότι θέλουν να επιβάλουν αξιοκρατία, να ξεκαθαρίσουν τον κόσμο από “μιάσματα”, σαν τους κομμουνιστές. Μήπως τελικά είναι αλήθεια ότι ο καθένας μπορεί να θεωρηθεί πρωτοπορία αρκεί...να έχει καλές προθέσεις;

Η κόλαση είναι γεμάτη από καλές προθέσεις. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει πως η πρωτοπορία έχει υποκειμενικό χαρακτήρα . Λοιπόν; Να πούμε με γεια τους με χαρά τους, και στους φασίστες, και στους Ταλιμπάν, και σε όποιον άλλο θέλει να θεωρεί τον εαυτό του πρωτοποριακό; Να κλείσουμε τη συζήτηση και νάμαστε όλοι ευχαριστημένοι;

Πρωτοπορίες και Ιστορία

Υπάρχει κάποιος που δεν θα συμφωνήσει με τον υποκειμενισμό. Η ιστορία της ανθρωπότητας. Η ιστορία δεν θα μπορούσε να συμφωνήσει διότι ενώ από τη φύση της κινείται από τη δράση των υποκειμένων (δηλαδή των ανθρώπων) έχει κατεύθυνση που δεν εξαρτάται από τα υποκείμενα (τους ανθρώπους) αλλά από αντικειμενικούς νόμους. Η πορεία της ιστορίας έχει δύο χαρακτηριστικά: Έχει αντικειμενική μορφή και διαλεκτική φύση. Με αυτή την έννοια λοιπόν ο κριτής, του ποιος είναι πρωτοπορία και ποιος όχι, δεν είναι το άτομο: Είναι το ποιος τελικά σπρώχνει την κοινωνία παράλληλα με την αντικειμενική της κατεύθυνση. Αυτός που αντιλαμβάνεται ότι η φύση και η κοινωνία ακολουθούν τους ίδιους αντικειμενικούς νόμους. Αυτός που καταφέρνει να κατανοήσει και να χρησιμοποιεί σαν εργαλείο αυτούς του νόμους. Μόνο σ΄ αυτή την βάση μπορεί να κριθεί η πρωτοπορία. Κατά συνέπεια, όποιος υπερασπίζεται με τον οποιονδήποτε τρόπο το “παλιό” δεν μπορεί να θεωρηθεί πρωτοπορία. Οι υπερασπιστές του φεουδαρχικού συστήματος ήταν πρωτοπορία σε σχέση με τους ιδιοκτήτες των δούλων. Πέρασαν όμως στην αντίδραση όταν εμφανίστηκε η νέα πρωτοπορία της τότε κοινωνίας, η τάξη των καπιταλιστών, η αστική τάξη. Κι αυτή όμως έγινε αντιδραστική από τη στιγμή που άρχισε να ανδρώνεται η νέα τάξη που αντικειμενικά θα την διαδεχθεί, η εργατική τάξη. Ο καπιταλισμός, πίσω από τη βιτρίνα του γίνεται όλο και πιο απάνθρωπος, όλο και πιο αντιδραστικός, όλο και πιο επικίνδυνος.

Στον αιώνα μας λοιπόν, όποιος υπερασπίζεται με οποιονδήποτε τρόπο τον καπιταλισμό, είτε αυτός λέγεται μνημονιακός, είτε αντιμνημονιακός, είτε δεξιός είτε αριστερός δεν μπορεί αντικειμενικά να θεωρείται πρωτοπορία. Αποτελεί μέρος της συντήρησης, της αντίδρασης, της οπισθοδρόμησης.

Ένας Καθηγητής εναντίον όλων;

Κάποιος καθηγητής στη Μέση εκπαίδευση δίδασκε στους μαθητές του: Η τραγωδία “Αντιγόνη” του Σοφοκλή δεν έπρεπε να ονομάζεται “Αντιγόνη”. Έπρεπε να ονομάζεται “Κρέων”, διότι το καινούργιο, το πρωτοποριακό για την Ανθρωπότητα δεν το υποστήριζε η Αντιγόνη, αλλά ο Κρέων. Η Αντιγόνη αντιμετώπιζε το πρόβλημα ταφής των αδελφών της υπερασπίζοντας ότι πρέπει να ενεργούμε σύμφωνα με τα ιερά και τα όσια που κληρονομήσαμε. Υπεράσπιζε δηλαδή το παλιό, το κατεστημένο. Ο Κρέων αντίθετα, υπεράσπιζε τους νέους ανθρώπινους νόμους, που έβαζαν τους κανόνες που είχε ανάγκη η κοινωνία για τη λειτουργία της. Η Αντιγόνη δηλαδή υπεράσπιζε το “παλιό”, το “κατεστημένο”, ενώ ο Κρέων το “σύγχρονο”, αυτό που ανταποκρίνονταν στις νέες συνθήκες λειτουργίας της κοινωνίας Ο καθηγητής αυτός φυσικά δεν εκτιμούσε καθόλου την Ισμήνη, την αδελφή της Αντιγόνης, που δεν είχε άποψη. Ο χαρακτήρας της ήταν συμβιβαστικός. Η Ισμήνη ταλαντευόταν συνεχώς, ήθελε και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο.

Δικαιολογημένα αναρωτιέται κανείς, πως είναι δυνατόν ένας απλός καθηγητής να πηγαίνει κόντρα στο πνεύμα του εκπαιδευτικού συστήματος; Ο καθηγητής είχε το ανάστημα και το θάρρος να απευθυνθεί άμεσα στους μαθητές, που οι ίδιοι δεν αποτελούν πρωτοπορία, και να τους βοηθήσει να μάθουν να σκέφτονται πρωτοποριακά. Να αντιλαμβάνονται τι κρύβεται πίσω από τις λέξεις, πίσω από το πιστεύω των πρωταγωνιστών της αρχαίας τραγωδίας. Να καταλαβαίνουν ότι η ουσιαστική και διαρκής σύγκρουση στην κοινωνία είναι η σύγκρουση ανάμεσα στο καινούργιο και το παλιό.

Πρωτοπορία είναι το καινούργιο. Πρωτοπορία είναι να κλέβεις τη φωτιά από τους θεούς και να τη δίνεις τους ανθρώπους. Πρωτοπορία είναι να ανακαλύπτεις πως οι ίδιοι νόμοι ισχύουν και για τη φύση και για την κοινωνία. Πρωτοπορία είναι να πιστεύεις πως είναι όχι μόνο άδικο αλλά και αναχρονιστικό, ξεπερασμένο και επικίνδυνο το να εκμεταλλεύονται οι λίγοι την εργατική δύναμη των πολλών.

25 αιώνες μετά τη συγγραφή της Αντιγόνης από το Σοφοκλή, η άποψη του Κρέοντα δικαιώνεται. Ήταν από τότε και θα συνεχίζει να είναι αντικειμενικά πρωτοποριακή διότι πορεύεται παράλληλα με την πορεία της διαρκούς εξέλιξης της κοινωνίας. Ο καθηγητής της Μέσης εκπαίδευσης είχε δίκιο.