Δύο πατρίδες έχω: την Κούβα και τη νύχτα.
Μήπως οι δύο είναι μία; Σαν υποχωρεί
ο Μεγαλειότατος ήλιος, με μακρά πέπλα
και ένα γαρύφαλλο στο χέρι, αθόρυβα
η Κούβα σαν θλιμμένη χήρα εμφανίζεται.

Ξέρω ποιο είναι εκείνο το ματωμένο γαρύφαλλο
τρεμάμενο στο χέρι της! Άδειο είναι
όπου ήταν η καρδιά. Ήρθε η στιγμή
να πεθάνει κανείς......"
Έγραφε ο Χοσέ Μαρτί με πόνο ψυχής για την αγαπημένη του Κούβα, που αλυσοδεμένη υπέφερε από τον Ισπανό κατακτητή.

Εθνικός ήρωας της Κούβας και φλογερός μαχητής της απελευθέρωσής της από τον ζυγό της ισπανικής τυραννίας, ιδρυτής του επαναστατικού της κόμματος και απόστολος της λατινοαμερικάνικης ανεξαρτησίας. Πατριώτης και διεθνιστής. Συγγραφέας, ποιητής, φιλόσοφος, δημοσιογράφος, δάσκαλος.
Σαν σήμερα ήταν, 28 Γενάρη του 1853, που ήρθε ο Χοσέ Μαρτί στη ζωή για να την κάνει συνειδητά και με χαρά θυσία στο βωμό της ελευθερίας, δώρο στους φτωχούς και ταπεινούς για ένα καλύτερο αύριο.

"Βά­σα­να! Ποιος τολμά να πει
πως έχω εγώ βά­σα­να; Αρ­γό­τε­ρα,
μετά από τον κε­ραυ­νό και τη φωτιά
θα έχω χρόνο για να υπο­φέ­ρω.

Εγώ ξέρω για ένα με­γά­λο πόνο
ανά­με­σα στα βά­σα­να τα ανεί­πω­τα:
Η σκλα­βιά των αν­θρώ­πων
είναι η με­γά­λη δυ­στυ­χία του κό­σμου!
................"

Στην ελ­λη­νι­κή έκ­δο­ση του βι­βλί­ου του Χοσέ Μαρτί «Η δική μας Αμε­ρι­κή» , ο Αρ­μά­ντο Χαρτ , μέλος της ιστο­ρι­κής ηγε­σί­ας του κουβανικού απελευθερωτικού αγώνα, γρά­φει για τον μεγάλο Κουβανό επαναστάτη :
"Αυτός ο αυ­θε­ντι­κός συν­δυα­σμός στοι­χεί­ων σε ένα πνεύ­μα προ­νο­μιού­χο με ευ­ρεία καλ­λιέρ­γεια και με μια προ­σω­πι­κό­τη­τα ελ­κυ­στι­κή και υπο­βλη­τι­κή, τον με­τα­τρέ­πει στον μο­να­δι­κό Κου­βα­νό που ήταν ικα­νός να συ­γκε­ντρώ­νει και να ανα­λύ­ει σε ένα μόνο κί­νη­μα, να συ­νε­νώ­νει σε ένα μόνο κόμμα και να συ­μπυ­κνώ­νει σε ένα μόνο στρα­τό, όλη την προ­σπά­θεια του κου­βα­νι­κού λαού για την ανε­ξαρ­τη­σία του."
Και ο Τσε δήλωνε πως "εάν φτάσαμε στο σοσιαλισμό, αυτό ήταν μέσα από τον Μαρτί". Τον άνθρωπο που με μια στάση ζωής ριζοσπαστικού και ουμανιστκού ήθους αγωνίστηκε με όλες του τις δυνάμεις όχι μόνο για την ελευθερία και τη βελτίωση της ζωής του κουβανικού λαού αλλά για τους καταπιεσμένους όπου γης, για τη μεγάλη υπόθεση της ανθρωπότητας μέσα στο χρόνο και στην ιστορία.
"Πατρίδα, έγραφε ο Μαρτί, είναι η ανθρωπότητα" και "η αδικία απέναντι στον οποιοδήποτε είναι σα να διαπράχθηκε σε βάρος μας". Κι αυτό, γιατί πίστευε πως κανένας λαός δεν μπορεί να είναι ελεύθερος όταν οι άλλοι λαοί είναι υποδουλωμένοι, κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να είναι ευτυχισμένος όταν άλλοι άνθρωποι αδικούνται και υποφέρουν.
«Άρπα είμαι, λύρα είμαι
όπου το σύμπαν αντηχεί:
Από τον ήλιο έρχομαι, στον ήλιο πηγαίνω:
Είμαι η αγάπη, είμαι ο στίχος».