2018provlimatismotext

Τραγικός σύγχρονος Προμηθέας, μια πολυσύνθετη, γοητευτική, αμφίσημη και αινιγματική προσωπικότητα ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ υπήρξε ο άνθρωπος που έδωσε στην ανθρωπότητα την πυρηνική φωτιά, το συγκλονιστικό μυστικό της αστείρευτης πυρηνικής ενέργειας.

 

oppy2 ImgL

Ο άνθρωπος που όταν είδε με τα μάτια του την πυρηνική λάμψη της πρώτης πετυχημένης πυρηνικής δοκιμής στην έρημο του Αlamogordo στο Νέο Μεξικό, ενθυμούμενος τους στίχους του ιερού ινδουιστικού έπους “Μπαγκαβάτ  Γκίτα, είπε για τον εαυτό του: “Έγινα ο θάνατος. Ο καταστροφέας των κόσμων.”  Ήταν 16 Ιουλίου 1945 και ο Οππενχάιμερ είχε γίνει και επίσημα ο πατέρας της ατομικής  βόμβας, που ύστερα από ενάμισι περίπου μήνα στις 6 και 9 Αυγούστου τύλιξε μέσα στο φονικό της σύννεφο τη Χιροσίμα πρώτα και ύστερα το Ναγκασάκι. 

        Όταν ο Οπενχάιμερ αναλάμβανε το Φθινόπωρο του 1942 μετά από πρόταση του στρατηγού Γκροβ, αρχηγού του “σχεδίου Μανχάταν”, όπως είχε ονομαστεί η οργάνωση για την προετοιμασία της ατομικής βόμβας, τη διεύθυνση ενός επιστημονικού κέντρου όπου  θα  προετοιμαζόταν η κατασκευή του μοιραίου όπλου, αυτή η λύση έδειχνε μονόδρομος: Αν δεν προλάβαιναν οι Αμερικανοί θα προλάβαιναν οι Γερμανοί.  Ήδη από το πυρακτωμένο καλοκαίρι του 1939 κι ενώ ο Χίτλερ σάρωνε στην Ευρώπη κάθε αντίσταση, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν προσπαθούσε να πείσει τον Ρούσβελτ και τη στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ  για τον κίνδυνο που διέτρεχε η ανθρωπότητα αν η ανυπολόγιστη ενέργεια που έκρυβε στον πυρήνα του το ουράνιο χρησιμοποιούνταν από τους Γερμανούς σαν πολεμικό όπλο. Στις 6 Δεκεμβρίου του 41 η καταστροφή του αμερικάνικου στόλου στο Περλ Χάρμπορ έκανε τους επίσημους να διαθέσουν τις αναγκαίες πιστώσεις για την προετοιμασία του νέου όπλου. Μετά από έναν αγώνα ταχύτητας  στα μισά του '45 η ατομική βόμβα για την κατασκευή της οποίας η αμερικανική κυβέρνηση είχε διαθέσει πάνω από δύο δισεκατομμύρια δολάρια  ήταν έτοιμη.  Η συνθηκολόγηση της Γερμανίας είχε ήδη γίνει όμως από τις 9 Μαΐου  και η Ιαπωνία απλά προσπαθούσε να πετύχει την καλύτερη δυνατή συμφωνία με τους συμμάχους, καθώς της ήταν αδύνατο να παραμείνει σε εμπόλεμη κατάσταση με 64 πόλεις κατεστραμμένες από συμβατικούς βομβαρδισμούς και τους κατοίκους της αποδεκατισμένους από την πείνα. Για τους λόγους αυτούς ο Οπενχάιμερ  έχοντας πάρει μέρος στην επιτροπή που είχε συσταθεί για την αποτροπή της χρησιμοποίησης της ατομικής βόμβας, ζητούσε επίμονα από το Ρούσβελτ να μη συναινέσει για να γίνει αυτό το φρικαλέο έγκλημα. Μάταιη προσπάθεια. Η πρώτη ατομική βόμβα ουρανίου κι έπειτα πλουτωνίου, σαράντα τοις εκατό ισχυρότερη και φονικότερη,  έπεσαν στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι ερειπώνοντας, αφανίζοντας, σκορπίζοντας το θάνατο. Με προσωπική απόφαση του επόμενου προέδρου Χάρι Τρούμαν είχε διαπραχθεί  ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα πολέμου. “Βομβαρδίσαμε όταν δε χρειαζόταν πια και το γνωρίζαμε...” είχε σχολιάσει ο επικεφαλής της αμερικάνικης αντικατασκοπείας ταξίαρχος Κάρτερ Κλαρκ. “Έπρεπε όμως να εντυπωσιαστούν οι Σοβιετικοί και να φοβηθούν. Αυτό ήταν σημαντικότερο από τον τερματισμό του πολέμου”, γράφει ο Μαρκ Σέλντον, ιστορικός του πανεπιστημίου Cornell της Ν. Υόρκης, ο οποίος μελέτησε  τα διπλωματικά αρχεία των ΗΠΑ, ΕΣΣΔ και Ιαπωνίας. Ο ψυχρός πόλεμος είχε ήδη ξεκινήσει.

         Και μαζί και η περιπέτεια του Οπενχάιμερ, καθώς η κυβέρνηση του Αϊζενχάουερ τον είχε ήδη ανακηρύξει επικίνδυνο για την εθνική ασφάλεια. Ο πατέρας  της ατομικής βόμβας κατηγορείται απροκάλυπτα από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας των ΗΠΑ για αντεθνική δράση και γίνεται το επιφανέστερο θύμα της αντικομμουνιστικής υστερίας κατά την περίοδο του μακαρθισμού. Ένας φάκελος 10.000 σελίδων είχε δημιουργηθεί στο FBI  μετά από στενή δεκαετή παρακολούθησή του. Η αντιδικία του με το στρατιωτικοπολιτικό κατεστημένο, το οποίο έβλεπε με καχυποψία τον άνθρωπο που παρά το αμφιλεγόμενο παρελθόν του τού είχε ανατεθεί το έργο της διεύθυνσης των ερευνών για την κατασκευή της βόμβας, είχε ξεκινήσει από νωρίς. Ο Οπενχάιμερ βέβαια  δεν είχε κρύψει τίποτα από την ιδεολογική του συγγένεια με την αριστερά. Από τη δεκαετία του '30, παρότι δεν υπήρξε μέλος του Κ.Κ θεωρώντας, ότι η Σοβιετική Ένωση αποτελούσε το ανάχωμα στην επέκταση του φασισμού, συνεισέφερε οικονομικά αλλά και με άλλους τρόπους σε πολλές οργανώσεις που ελέγχονταν από το Κ.Κ.ΗΠΑ. Στα επιβαρυντικά του στοιχεία μπορεί να προστεθεί ότι η πρώτη του αρραβωνιαστικιά, η σύζυγός του Κίττυ, ο αδελφός του Φρανκ, η νύφη του αλλά και πολλοί του φίλοι και συνεργάτες υπήρξαν μέλη του κομμουνιστικού κόμματος .Δε χρειαζόταν κι άλλα για να τεθεί στο μικροσκόπιο της υπηρεσίας ασφαλείας, που έκανε τη ζωή του φύλλο και φτερό αναζητώντας οτιδήποτε θα μπορούσε να τον ενοχοποιήσει. Και ποιο ήταν αλήθεια το περιεχόμενο της αντεθνικής του δράσης; Μα τα ανθρωπιστικά του ιδεώδη, η στράτευσή του στον αγώνα κατά του φασισμού και υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης, τα διλήμματά του ως προς τα όρια των επιστημονικών ανακαλύψεων, καθώς έγκαιρα είχε διαγνώσει τον κίνδυνο που απειλεί την ανθρωπότητα όταν τα επιτεύγματα της επιστήμης περιέρχονται στα χέρια των εχθρών της ειρήνης και κυρίως βέβαια επειδή είχε το θάρρος να υπερασπίσει τα πιστεύω του και να παλέψει για την αποτροπή των συμφορών από τα όπλα μαζικής καταστροφής. Ειδικά η αντίθεσή του στην κατασκευή της υδρογονοβόμβας και η απόρριψη των μαζικών πυρηνικών αντιποίνων δεν μπορούσε παρά να εξοργίσει ακόμα περισσότερο το κατεστημένο της Ουάσιγκτον και να αντλήσει στοιχεία  για να χαλκεύσει καινούργιες κατηγορίες για υπόγειες σχέσεις του Οπενχάιμερ με τη Μόσχα.

        Το Δεκέμβρη του 53  ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ διέταξε τον τερματισμό της άδειας πρόσβασής του σε απόρρητο υλικό, την οποία είχε από το 1947 όταν ανέλαβε καθήκοντα  προέδρου της Συμβουλευτικής Επιτροπής της Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας των ΗΠΑ. Σ' αυτήν την ατιμωτική γι αυτόν ενέργεια και στις επαίσχυντες κατηγορίες που τη συνόδευαν ο Οπενχάιμερ αντέδρασε άμεσα και θέλοντας να δείξει την εμπιστοσύνη του στην αμερικανική δικαιοσύνη και να αποδειχθεί η αθωότητά του και οι κατασκευασμένες εναντίον του σκευωρίες, ζήτησε ο ίδιος να κριθεί η περίπτωσή του σε ακρόαση. Προετοιμασμένος γι αυτά που θα ακολουθούσαν και μιλώντας  σε κάποια του διάλεξη τελείωσε την ομιλία του με  τη σκέψη του Τζέφερσον: “ Για να προφυλάξει ένας πνευματικός άνθρωπος την ελευθερία της σκέψης πρέπει να είναι έτοιμος για να αντιμετωπίσει το μαρτύριο.” Και το δικό του το μαρτύριο κράτησε καιρό. Η ανακριτική διαδικασία έγινε βέβαια “κεκλεισμένων των θυρών”. Ο συνήγορός του όμως φρόντισε να φτάσει στον τύπο η συνταρακτική αντίκρουση του πελάτη του ανοίγοντας έτσι την αυλαία προκειμένου να παρακολουθήσει η κοινή γνώμη ολόκληρου του κόσμου το δράμα ενός πνευματικού ανθρώπου, την αιώνια σύγκρουση  μιας όρθιας συνείδησης  κι ενός φιλελεύθερου πνεύματος με τις δυνάμεις του σκοταδισμού και της σοβινιστικής μισαλλοδοξίας.  Έχοντας κάνει τρόπο ζωής του τη θέση, ότι στους αγώνες για την εξύψωση του ανθρώπου κάθε συμβιβασμός είναι μια καμουφλαρισμένη εθελοδουλία, ο Οπενχάιμερ δεν υπέστειλε τις σημαίες του επιστημονικού ουμανισμού, που είχε συνειδητά επιλέξει να υπηρετήσει. Γι αυτόν οι άνθρωποι και οι λαοί μπορούν να πορεύονται αδελφωμένοι κάτω από την αιγίδα της επιστήμης, που για τον μεγάλο φυσικό είναι αθώα, ό,τι και να της καταμαρτυρούν. “Η επιστήμη, δηλώνει με κάθε τρόπο, ανήκει στην ανθρωπότητα. Το ξέρουμε όλοι πως δεν υπάρχει φυσική γερμανική, ούτε γενετική σοβιετική, ούτε αστρονομία αμερικάνική.” Από την μεγάλη αυτή περιπέτεια ο Οπενχάιμερ έχασε, όπως ήταν αναμενόμενο. Κηλιδώθηκε το όνομά του, βγήκε από τους διαδρόμους της εξουσίας, λοιδορήθηκε, κρίθηκε εθνικά ανυπόληπτος. Αλλά για τον πνευματικό κόσμο, για την προοδευτική διανόηση και τους σκεπτόμενους όπου γης  έγινε μάρτυρας και σύμβολο μιας εποχής κατά την οποία τα τεράστια επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας από τη μια άλλαξαν  τη μορφή του κόσμου  δημιουργώντας όμως από την άλλη πελώρια προβλήματα ηθικής συνείδησης.                                                                                       

        Για τον Οπενχάιμερ που “η γνώση είναι αρετή” και “η επιστήμη σημαίνει σεβασμό για τον άνθρωπο” τα πράγματα ήταν απλά. Συνηγορώντας μαζί με τον άλλο  μεγάλο επιστήμονα, ανθρωπιστή και ειρηνιστή Φρειδερίκο  Ζολιό υπέρ της αθωότητας της  επιστήμης θεωρούσε ως μόνη υπεύθυνη για τα δεινά του ανθρώπου την κοινωνία, η οποία δεν είχε διαποτιστεί αρκετά με το πνεύμα της επιστήμης. “Η επιστήμη καθεαυτή είναι ολότελα ευεργετική. Μας δίνει μια καθησυχαστική γνώση της πραγματικότητας και είναι ένας παράγοντας ανθρώπινης ενότητας”.  Για να προσθέσει: “Δικό μας καθήκον δεν είναι μόνο να αποκαλύψουμε τα σκοτεινά και δυσοίωνα σημεία που συνθέτουν το μέλλον, αλλά να τα εμποδίσουμε επιπλέον να σκοτεινιάσουν αυτό το μέλλον”. Και χωρίς να διστάζει, όπου του δινόταν η ευκαιρία, μιλούσε με αποτροπιασμό για τα σκοτεινά και δυσοίωνα που ήταν υπεύθυνα για την ανθρώπινη αθλιότητα και δυστυχία : Τη φτώχεια και ανέχεια σε τεράστιες περιοχές της γης, την πνευματική σκλαβιά, την κοινωνική  και φυλετική ανισότητα, την εκμετάλλευση των λεγόμενων υποανάπτυκτων από τους οικονομικά προηγμένους, τη μισαλλοδοξία, τη μονοπωλιακή χρησιμοποίηση των επιστημονικών ανακαλύψεων για την εξόντωση των αντιπάλων αλλά και για το κέρδος και τον πλουτισμό. Για τον Οπενχάιμερ η επιστήμη δεν ήταν ποτέ αυτοσκοπός και κάθε κατάκτησή της την αποτιμούσε με το μέτρο του ηθικού της αντίχτυπου και της ωφελιμότητάς της όσον αφορά την πρόοδο και την ευτυχία του ανθρώπου. Γι αυτό και στις διαλέξεις που έδινε στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα δεν παρέλειπε ποτέ να τονίζει : “Σκοπός της επιστήμης είναι να προμηθεύει τα υλικά και την πνευματική βάση για την οικοδόμηση ενός κόσμου, όπου το παράδειγμα και η κατανόηση μπορούν να βοηθήσουν κάθε άνθρωπο για να καλυτερέψει την τύχη του και να πραγματοποιήσει τις ελπίδες του.” 

        Ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ, ο άνθρωπος, που η τεράστια δύναμη που απελευθέρωσε από την ύλη έγινε στα χέρια των ιμπεριαλιστικών δυνάμεών το απόλυτο κακό και  η μέγιστη καταστροφή, ο άνθρωπος που στον κολοφώνα της δόξας του, όταν βραβευόταν από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, αναφώνησε  ότι τα χέρια του είναι βαμμένα με αίμα, που γνώρισε το ωσαννά αλλά και τη σταύρωση, μπορεί κάποια χρόνια πριν από το τέλος της ζωής του να κέρδισε τη δικαίωση και τη συγγνώμη των συγκαιρινών του, όμως το δικό του προσωπικό Γολγοθά δεν έπαψε ποτέ να τον ανεβαίνει και την εσωτερική του  λύτρωση  ίσως και να μην την κέρδισε ποτέ. Το πυρ που έκλεψε από τους θεούς για να χαρίσει στους ανθρώπους δεν είχε καταφέρει να το προστατέψει. Το όραμά του  όμως  για μια επιστήμη στην υπηρεσία του καλού δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί. Μπορεί   να γίνει πραγματικότητα όχι όμως σ ένα κοινωνικό σύστημα, όπου το κυνήγι της κυριαρχίας, του κέρδους και του πλουτισμού με κάθε μέσο ακόμα και με τον αφανισμό εκατομμυρίων ανθρώπινων ζωών είναι ο απόλυτος νόμος, αλλά  σ έναν άλλο κόσμο, σε μιαν άλλη κοινωνία, στην οποία  η ευτυχία του ανθρώπου θα είναι ο ύψιστος σκοπός  και η επιστήμη θα καλείται να  πάρει μέρος στον όμορφο αγώνα  της κατάκτησης της γνώσης  που δεν έχει τέλος και της αξιοποίησής της για να βγει οριστικά η ανθρωπότητα από τη βαρβαρότητα της κοινωνικής παρακμής και να πορευθεί στο δρόμο της εσαεί τελείωσής της.  

 

Μπορείτε να σχολιάσετε...


Security code
Ανανέωση