2018provlimatismotext

Μας εντυπωσιάζει μ' αυτή τη φιλοσοφημένη φράση του ο Νίκος Καζαντζάκης. Ίσως γιατί ανακαλύπτουμε μέσα της κάτι από τη δική μας πικρή εμπειρία. Μα είναι δυνατόν στ' αλήθεια να δεχθούμε ότι ο άνθρωπος είναι χτήνος; Κάτι μας ωθεί να το αποδεχθούμε, διότι καθένας μας έχει να καταμετρήσει γύρω του πάμπολλες τέτοιες περιπτώσεις.

anthropos ktinos ImgL

Ακόμη και στη θρησκεία αν ανατρέξουμε, κι εκεί βλέπουμε όχι μόνο τους ηγέτες της εποχής αλλά και τους απλούς ανθρώπους του λαού να σταυρώνουν αυτόν που ευαγγελίζεται μια νέα για την εποχή του μορφή αγάπης.

        Τα πράγματα όμως δεν είναι απλά όπως φαίνονται.

        Ο Νίκος Καζαντζάκης, μεταφέροντας στους ήρωές του τις μεταφυσικές του αγωνίες οδηγεί τον αναγνώστη σε συμπεράσματα που δεν έχουν διαχρονική αλήθεια. Δεν ήταν πάντα κτήνος ο άνθρωπος. Ακόμη και στις πρωτόγονες κοινωνίες μοιραζόταν τα αγαθά, τους καρπούς της δικής του εργασίας και των συνανθρώπων του. Το προσωπικό του συμφέρον ταυτιζόταν με το συμφέρον της μικρής του κοινωνίας. Μόνο όταν άρχισε να συσσωρεύεται ο παραγόμενος πλούτος στα χέρια λίγων το ατομικό συμφέρον έπαψε να ταυτίζεται με το συμφέρον των υπολοίπων. Μόνο τότε παρουσιάστηκε η ανάγκη περιφρούρησης του συσσωρευμένου πλούτου με τη χρήση κάθε είδους φυσικής και ψυχολογικής βίας. Το ατομικό συμφέρον τότε τέθηκε πάνω από το συλλογικό, η ικανοποίησή του μετατράπηκε σε πάθος και η συνείδηση του ανθρώπου δηλητηριάστηκε από το κυνήγι του ατομικού κέρδους. Ερχόμενη η αστική τάξη στην εξουσία “ δεν άφησε κανένα δεσμό ανάμεσα σε άνθρωπο με άνθρωπο εκτός από το γυμνό συμφέρον , εκτός από την αναίσθητη πληρωμή τοις μετρητοίς... Μετέτρεψε την προσωπική αξιοπρέπεια σε ανταλλακτική αξία.. .Ακόμα κι αυτό το πέπλο του συναισθηματισμού που σκέπαζε τις οικογενειακές σχέσεις ξέσκισε και τις έκανε ξεκάθαρα χρηματικές ...¨” γράφει ο Καρλ Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Ο άνθρωπος προϊόν της κοινωνίας του ζει την απόλυτη αλλοτρίωσή του μέσα σ ένα περιβάλλον εχθρικό και καταπιεστικό, όπου το σύστημα προωθεί ως ανώτατες αξίες τον ατομισμό και την ιδιοτέλεια. Είναι το κυνήγι της ιδιοκτησίας, η δίψα του κέρδους και του πάση θυσία πλουτισμού, που διαμορφώνουν τον ψυχισμό και τον ηθικό κόσμο του σύγχρονου ανθρώπου. Αποτέλεσμα ο homo economicus , να χάνει το πραγματικό νόημα της ζωής και να μεταβάλλεται σ' ένα πλάσμα δυστυχισμένο και τραγικά θλιβερό.

        Να τι κάνει τον Καζαντζάκη να καταλήγει στο οδυνηρό συμπέρασμα για τον άνθρωπο: Να γιατί λέει “Τούκαμες κακό; Σε σέβεται”. Τι σημαίνει όμως “σε σέβεται”; Σημαίνει σε φοβάται, σε υπολογίζει, διότι η δύναμη βρίσκεται στα χέρια αυτού που έχει την εξουσία, τα όπλα για να επιβάλει τη θέλησή του, το κακό. Είναι ο σεβασμός προς τον ισχυρότερο. Και συνεχίζει: “Τούκαμες καλό; Σου βγάζει τα μάτια”. Τι σημαίνει “τούκαμες καλό”; Σημαίνει εξυπηρέτησες τα δικά του συμφέροντα. Για να εξυπηρετήσεις τα δικά του συμφέροντα και όχι τα δικά σου του έδωσες τη δύναμη να σου επιβληθεί.

        Κι επειδή αυτό συμβαίνει τόσο σε κοινωνικό όσο και σε ατομικό επίπεδο είμαστε λίγο ως πολύ όλοι μάρτυρες άθλιων φαινομένων στις καθημερινές σχέσεις, όπως είναι για παράδειγμα ο πόλεμος για τη μοιρασιά των υλικών αγαθών ανάμεσα σε μέλη οικογενειών. “Αγαπώ” κάποιον έχει φτάσει στο σημείο να σημαίνει “αγαπώ πάνω από όλα τον εαυτό μου και γι αυτό αποδέχομαι μόνο αυτόν που εξυπηρετεί τα συμφέροντά μου”.

        Η συνείδηση του ανθρώπου όμως δεν είναι στατική, διαμορφώνεται συνεχώς μέσα στις μεταβαλλόμενες κοινωνικές σχέσεις και γι αυτό το απαισιόδοξο συμπέρασμα του Καζαντζάκη που επαληθεύεται καθημερινά γύρω μας θα πάψει να ισχύει μια μέρα. Σπέρματα του αυριανού ανθρώπου, που θα βλέπει την εκπλήρωση του προσωπικού του συμφέροντος μέσα από την εκπλήρωση του κοινωνικού συμφέροντος υπάρχουν και σήμερα. Οι άνθρωποι αυτοί βιώνουν ότι και οι άλλοι, έχουν τις ίδιες αδυναμίες και τα ίδια χαρακτηριστικά με τους συνανθρώπους τους, αλλά επί πλέον αγωνίζονται συνειδητά για την αντικατάσταση του “εγώ” με το “εμείς”. Αυτοί είναι οι πρωτοπόροι και όποτε απαιτείται μετατρέπονται σε νεομάρτυρες μιας νέας κοινωνίας που το ατομικό κέρδος δεν έχει θέση, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Κι αυτό θα πραγματοποιηθεί διότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο προϊόν της κοινωνίας αλλά και δημιουργός της.

Μπορείτε να σχολιάσετε...


Security code
Ανανέωση